De meeste open haarden die nog op de traditionele manier
gebouwd zijn hebben problemen met rookoverlast en hebben een zeer laag rendement.
Men kan het beste deze open haarden voorzien van een inbouwcassette. Ook de schoorsteen
moet aangepakt worden. Men kan best een nieuwe buis steken in roestvrij staal.
Dit zal de rook overlast doen verdwijnen en het rendement gevoelig doen stijgen.
Op veel plaatsen worden er doe-het-zelf pakketten verkocht die bestaan uit glazen
deuren om in te bouwen in de bestaande open haard. Hou er echter rekening mee
dat deze deuren slechts een kleine verhoging van het rendement geven. Een klassieke
open haard heeft alleen een decoratieve waarde en kan onmogelijk gebruikt worden
om een woning te verwarmen.
Klassieke open haarden hebben een efficientie van 0 tot 20%. Klassiek wil zeggen
gewone stenen haarden zonder inbouwcassette of voorzetraam. Hoe groter het verschil
is tussen de temperatuur in de woning en buiten de woning, hoe minder efficient
een klassieke open haard is. Bij een temperatuurverschil van maximum 10 graden
kan men uiteindelijk toch een beetje warmte winnen dankzij de stenen rondom de
haard die langzaam maar zeker warm worden en niet zozeer van het vuur zelf.
Een gewone open haard is enorm gulzig indien het op zuurstof aankomt. Samen met
de lucht die nodig is om tot de verbranding van het hout te komen zal een grote
hoeveelheid zuurstof zonder doel door de schoorsteen naar buiten verdwijnen. Bij
een goede houtkachel is deze verhouding 160%. Dit wil zeggen dat 60% meer lucht
dan deze die nodig is voor de verbranding door de schoorsteen verdwijnt. Deze
overschot is nodig om de nodige turbulentie in de kachel te veroorzaken om tot
een volledige verbranding van de gassen te komen.
Bij een open haard is dit 1000 tot 2000% afhankelijk van hoe groot de haard is,
de diameter van de schoorsteen en de intensiteit van het vuur. Dus er verdwijnt
veel meer lucht uit de kamer dan dat er opgewarmd kan worden. Ook krijgt men een
toevoer van koude lucht langs openingen en kieren in de woning, dewelke de afgevoerde
lucht langs de schoorsteen moet vervangen. Bijgevolg koelt een ruimte sneller
af wanneer de open haard brand dan wanneer hij uit is.
Door haard af te sluiten met een raam kan men een efficientie bereiken van rond
20%. Dit wil zeggen dat 20% van de energie die het hout kan leveren ook echt omgezet
wordt in warmte, de rest gaat verloren omdat een open haard geen systeem heeft
om energie om te zetten in warmte. Alleen het metselwerk neemt een deel van de
warmte op en geeft deze af aan de ruimte.
Wel kan men, door een venster voor de haard te plaatsen, er voor zorgen dat er
veel minder lucht uit de kamer verdwijnt en dus ook veel minder koude lucht binnenkomt.
Maar door de gulzige manier waarmee een open haard zuurstof verbruikt kan men
verwachten dat door het afsluiten van de luchttoevoer men problemen krijgt met
de verbranding van het hout. Een open haard kan ook zodanig veel lucht uit andere
ruimten trekken dat gasboilers die bv in de badkamer hangen een terugslag kennen
waardoor gevaarlijk CO (koolstofmonoxide) gas de woning kan binnendringen.
Tegenwoordig ziet men meer en meer nieuwbouw woningen die met zeer duurzame materialen gebouwd
worden en die zeer goed geisoleerd zijn. En dan beslissen de kersverse eigenaars dat ze een
traditionele open haard willen waar ze gezellig naar kunnen kijken en rond zitten.
Hier hebben we dan te maken met enerzijds de laatste nieuwe technologie op het gebied van
isolatie en efficientie in de woningbouw en anderzijds met een uitvinding van pakweg 500 jaar
oud toen men nog nooit gehoord had van isolatie of efficientie. Om dit te laten werken moet de
traditionele open haard voorzien worden van een technologische oplossing zonder in te boeten
aan het gevoel van gezelligheid dat mensen krijgen wanneer ze rond de haard gaan zitten.
Dit is geen eenvoudige opgave.
De klassieke open haard is een antiquiteit die aan het uitsterven is omdat het een
verwarmingstoestel is dat niet kan samenwerken met de moderne hoogtechnologische woningbouw.
Een open haard is zeer vraatzuchtig wanneer het op verbruik van zowel zuurstof als hout aankomt
en is als dusdanig totaal ongeschikt om op een ecologisch verantwoorde manier een woning te
verwarmen.
Een goed geisoleerde woning zal niet voldoende aanvoer van zuurstof kunnen voorzien om de haard
te laten branden. Men moet dus een deur of venster openzetten, of ventilatie openingen voorzien
in de woning om de haard te laten werken. Een toevoer van koude lucht is het gevolg waardoor
de ruimte nooit kan opgewarmd worden en er bijgevolg geen sprake is van ecologisch en efficient
verwarmen.
Een klassieke open haard verbruikt ongeveer 5 tot 15 kubieke meter lucht, per minuut. Dit komt
overeen met de luchtinhoud van een kamer van 3 meter op 2 meter en 2,5 meter hoog die per minuut
door de haard naar buiten wordt gestuwd. Geen enkele geisoleerde woning kan deze hoeveelheid lucht
aanvoeren. Het gevolg is dat er in de woning een onderdruk ontstaat waardoor allerhande problemen
de kop opsteken.
Zo kan de open haard zonder aanvoer van voldoende lucht niet goed werken wat een rokende
schoorsteen tot gevolg heeft. Ook kan het zijn de er rook in de kamer komt omwille van de
onderdruk of dat er langs de schoorsteen van de gasboiler (indien men dit heeft) een terugstroom
is van lucht. Dit is gevaarlijk omwille van mogelijke CO (koolstofmonoxide) vergiftiging.
Sommige mensen proberen door middel van een rookafzuigsysteem er voor te zorgen dat er geen rook
meer kan binnenkomen. Deze toestellen worden ofwel in de schoorsteen ofwel bovenop de schoorsteen
gemonteerd. Het gevolg is dat de onderdruk in de kamer nog meer toeneemt en de haard nog
slechter begint te branden. De oplossing is om een raam open te zetten waardoor er nog meer
koude lucht binnenstroom dan dat de haard kan opwarmen. Het rendement is op dat moment 0%.
Om een open haard te kunnen gebruiken zijn er een aantal factoren die zeer belangrijk zijn
om dit zonder problemen te kunnen doen. De haard moet op een centrale plaats staan, de
schoorsteen moet lang genoeg zijn, en de snelheid van verbranding moet kunnen geregeld worden.
Het bouwen van een open haard kan best gebeuren door een vakman, wat spijtig genoeg te weinig
het geval is.
Slecht gebouwde haarden zullen niet goed branden, rook kan de kamer inkomen en ze verbranden
enorme hoeveelheden hout in verhouding tot de warmte die ze afgeven. Alle klassieke haarden
hebben deze problemen, alleen werd dit vroeger niet opgemerkt omdat de woningen veel slechter
geisoleerd waren dan nu. In een hedendaagse woning is een slecht gebouwde open haard een ramp
om te gebruiken.
Een bijkomend probleem is dat een open haard gezien wordt als een design element. Dit wil zeggen
dat veel mensen in de eerste plaats belang hechten aan hoe hun haard eruit ziet terwijl eigenlijk
de efficientie van de haard veel belangrijker is. Dit is echter perfect te combineren indien
u de haard laat bouwen door iemand die hierin gespecialiseerd is en u op voorhand duidelijk maakt
dat het de bedoeling is om de haard wel degelijk te gebruiken als verwarmingstoestel, niet
als sierobject.
In 80% van de woningen is de haard tegen een buitenmuur gebouwd, en dus ook de schoorsteen
loopt tegen de buitenmuur. Hierdoor heeft men in 80% van de woningen dan ook problemen met
de haard. De lucht die zich in een schoorsteen bevind die tegen een buitenmuur is gebouwd zal
kouder zijn dan de lucht in de woning. Warme lucht heeft de eigenschap op te stijgen en koude
lucht om te dalen. Bijgevolg zal langs de schoorsteen koude lucht in de haard dalen.
Hierdoor krijgt men allerlei nare geuren en om de haard makkelijk aan te steken gaat de
luchtstroom in de verkeerde richting. Als het toch lukt om de haard aan te maken zonder teveel
rookontwikkeling dan nog zal het geruime tijd duren vooraleer de schoorsteen voldoende opgewarmd
is om een opwaartse luchtstroom te bekomen. Dit komt doordat een schoorsteen voor een haard
meestal veel breder is dan voor een kachel en dus ook meer warmte nodig heeft om op temperatuur
te komen.
Het probleem met een koude schoorsteen en verkeerde luchtstroom komt men ook tegen bij kachels,
maar hier is het probleem minder nadrukkelijk aanwezig omdat men een kachel kan afsluiten zodat
er geen rook in de kamer komt en een kachel meestal voorzien is van een schoorsteen met veel
kleinere diameter die bovendien uit metaal vervaardigd is. Dit metaal zal veel sneller de
warmte kunnen opnemen dan een schoorsteen vervaardigd uit stenen zoals bij een open haard.
De oplossing is om de haard op een centrale plaats in de kamer te zetten. Hierdoor zal de
schoorsteen al voor dat men de haard aanmaakt een luchtstroom in de goede richting hebben
aangezien de temperatuur van de lucht in de schoorsteen dezelfde is als in de woning. De schoorsteen
moet ook in rechte lijn naar het dak gaan en zeker hoog genoeg boven het dak uitkomen.
Als algemene regel kan men aannemen dat hoe minder controle men heeft over de aanvoer van
zuurstof voor de verbranding, hoe groter het verbruik is en hoe meer problemen de haard geeft.
Als we bovenstaande regel toepassen dan kunnen we stellen dat traditionele open haarden grote
hoeveelheden hout en zuurstof verbruiken waardoor er ofwel problemen ontstaan met onderdruk
in de kamer waardoor de haard slecht werkt of dat er toevoer is van zeer veel koude lucht
van buiten de kamer.
Indien u toch een haard wil, kies dan voor een gesloten haard. Dankzij de deuren kan men
de toevoer van lucht regelen waardoor 90% van de problemen al opgelost worden terwijl men
toch een redelijke warmteafgifte heeft.
